logo Nuacht Anois

 

An Chruit

Dé Luain, an 19ú Deireadh Fómhair 2026

Is uirlis cheoil an-ársa í an chruit agus tá dlúthnasc aici le stair na hÉireann. Tá tagairtí ann don chruit agus do chruitirí sna scéalta agus sna taifid stairiúla, ag dul siar le míle bliain beagnach. 

Is féidir an focal cláirseach a úsáid fosta, mar ainm ar an uirlis cheoil speisialta seo. Agus tugtar cláirseoirí mar ainm eile ar na daoine a sheinneann ar an chláirseach. 

(cruitire, nó cláirseoir)


Na céadta bliain ó shin in Éirinn, bhíodh an uirlis cheoil seo in úsáid ag ceoltóirí speisialta a sheinn do na ríthe agus na banríonacha agus do mhóruaisle na tíre san am sin. Bhíodh ardmheas ar na cruitirí agus chum siad ceol álainn mar shiamsa do na móruaisle. 


In Éirinn go fóill, tá nós láidir ann, a tháinig anuas ó ghlúin go glúin, den cheol thraidisiúnta. Agus tá áit speisialta ag an chruit, nó an chláirseach, sa traidisiún sin. Is í an chruit (nó an chláirseach) siombail na hÉireann. Tá sí le feiceáil ar phas na tíre, ar lógó an Uachtaráin agus ar lógó an rialtais. Is í Éire an t-aon tír amháin ar domhan a bhfuil uirlis cheoil aici mar shiombail na tíre. 

Gach bliain, i lár mhí Dheireadh Fómhair, bíonn ceiliúradh ann ar fud na tíre ar an chruit agus ar cheol na cruite. An bhfaca tú féin cruit riamh, nó ar chuala tú ceol na cruite? Is fiú éisteacht le píosa ceoil seinnte ar an chruit go gcluinfidh tú cuid den seantraidisiún seo atá speisialta don tír s’againn le míle bliain anuas. 



Ceisteanna

  1. Cad é an t-ainm eile ar an chruit, agus cad iad na hainmneacha a thugtar ar dhuine a sheinneann uirthi?
  2. Cé dóibh a seinneadh na cruitirí na céadta bliain ó shin in Éirinn?
  3. Ainmnigh dhá áit a bhfuil an chruit le feiceáil mar shiombail in Éirinn.
  4. Cén uair sa bhliain a bhíonn ceiliúradh ar an chruit ar fud na tíre?
  5. Cén fáth a bhfuil Éire speisialta nuair a smaoinítear ar uirlisí ceoil agus ar shiombailí tíre?


Le plé agus le déanamh

  • Ealaín: Dear pas nó lógó nua d’Éirinn leis an chruit mar phríomhshiombail. Bain úsáid as dathanna áille agus patrúin thraidisiúnta.
  • Scríbhneoireacht Chruthaitheach: Samhlaigh gur cruitire thú i gcúirt rí nó banríona na céadta bliain ó shin. Scríobh sliocht gairid dialainne faoi do lá ag seinm sa chaisleán.
  • Tasc Éisteachta: Éist le píosa ceoil cruite ar líne nó sa rang agus scríobh síos trí fhocal a chuireann síos ar an cheol (m.sh. síochánta, spraíúil, brónach, beomhar).
  • Agallamh (Obair i mbeirteanna): Bígí ag obair i mbeirteanna. Tá duine amháin ina iriseoir agus an duine eile ina chláirseoir. Ullmhaigh trí cheist agus trí fhreagra don agallamh.
  • Taighde: Déan taighde ar chruitire cáiliúil as stair na hÉireann (mar shampla, Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin / Turlough O’Carolan) agus scríobh síos trí fhíric spéisiúla faoi.

meas